Kısaca cevap
Özel karakter, şifrede harf ve rakam dışında kalan işaretlerdir: ! @ # $ % * - _ . ? gibi. Şifreye sembol eklemek her karakterin alabileceği değer sayısını artırır, ancak uzunluğun yerini tutmaz. Tırnak, ters bölü, boşluk ve ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi Türkçe harfler bazı sitelerde ve cihazlarda sorun çıkarabilir; en güvenli yol, sık kabul edilen sembollerle rastgele üretilmiş uzun bir şifredir.
Bu sayfada
Özel karakter ne demek?
Şifre kurallarında karakterler genellikle dört gruba ayrılır: küçük harf, büyük harf, rakam ve özel karakter (sembol). Özel karakter, klavyede harf ve rakam dışında kalan yazdırılabilir işaretlerin ortak adıdır. Standart İngilizce klavyede (ASCII) boşluk hariç 32 özel karakter bulunur. Bunlar harf ve rakamlarla birleştiğinde toplam 94 karakterlik bir havuz oluşur.
Siteler "en az bir özel karakter" kuralını, kullanıcıların yalnızca kelime ve sayı içeren tahmin edilebilir şifreler seçmesini zorlaştırmak için koyar. Ancak bu kural tek başına güçlü şifre garantisi vermez; bunu aşağıda hesapla göstereceğiz.
"Özel karakter içermelidir" ve "içeremez" ne demek?
Kayıt formlarındaki uyarılar kısa yazıldığı için karışabilir. Sık görülen ifadelerin anlamı şöyledir:
- "Şifre özel karakter içermelidir" / "en az 1 özel karakter": Şifrede harf ve rakamın yanında en az bir sembol olmalıdır. Bir tane yeterlidir; daha fazlası da kabul edilir.
- "Özel karakter içeremez" / "içermemelidir": Site sembol kabul etmiyor; şifre yalnızca harf ve rakamdan oluşmalıdır. Bu durumda ne yapacağınızı alfasayısal şifre nedir yazımızda anlattık.
- "Şu karakterler kullanılamaz": Site sembolleri kabul ediyor ama bazılarını (genellikle tırnak, ters bölü veya boşluk) yasaklıyor. Listede olmayan başka bir sembol seçmeniz yeterlidir.
Türkçe harfler (ç, ğ, ı, ö, ş, ü) sembol değildir ve bazı sitelerde reddedilebilir; özel karakter kuralını ! # - _ gibi yaygın kabul edilen bir sembolle karşılamak daha az sorun çıkarır.
Özel karakterler ve adları
| Karakter | Türkçe adı | Sitelerde kabul durumu |
|---|---|---|
! | Ünlem | Neredeyse her yerde kabul edilir |
@ | Et işareti | Neredeyse her yerde kabul edilir |
# | Diyez (kare) | Neredeyse her yerde kabul edilir |
$ % ^ & * | Dolar, yüzde, şapka, ve işareti, yıldız | Genellikle kabul edilir |
( ) [ ] { } | Parantez, köşeli parantez, süslü parantez | Genellikle kabul edilir |
- _ = + | Tire, alt çizgi, eşittir, artı | Genellikle kabul edilir |
. , ; : ? / ~ | Nokta, virgül, noktalı virgül, iki nokta, soru işareti, bölü, tilde | Genellikle kabul edilir |
" ' ` | Çift tırnak, tek tırnak (kesme), ters tırnak | Bazı sitelerde reddedilir |
\ | | Ters bölü, dikey çizgi | Bazı sitelerde reddedilir |
< > | Küçüktür, büyüktür | Bazı sitelerde reddedilir |
| (boşluk) | Boşluk | Bazı sitelerde reddedilir veya baştan/sondan silinir |
"Genellikle kabul edilir" ifadesi bir eğilimi anlatır; her sitenin kuralı farklıdır. Bir site şifrenizi reddederse izin verilen karakterleri çoğu zaman hata mesajında veya kayıt sayfasındaki şifre kurallarında bulabilirsiniz.
Siteler neden bazı karakterleri reddeder?
Tırnak işaretleri, ters bölü ve < > işaretleri yazılımda özel anlam taşır: metin sınırlarını, kaçış dizilerini veya HTML etiketlerini belirtir. İyi yazılmış bir sistem şifreyi hiçbir zaman olduğu gibi bir sorguya ya da sayfaya koymadığı için bu karakterlerden etkilenmez. Buna rağmen bazı eski veya aşırı temkinli sistemler bu karakterleri baştan yasaklar. Boşluk ise kopyala-yapıştır sırasında kolayca eklenip silindiği için bazı sitelerde kırpılır.
Şifre üreticimiz bu nedenle 32 sembolün 25'ini kullanır: !@#$%^&*()-_=+[]{};:,.?/~. Tırnak işaretleri, ters tırnak, ters bölü, dikey çizgi ve < > işaretleri bilerek dışarıda bırakılmıştır; boşluk da kullanılmaz. Böylece üretilen şifre çok daha az sitede takılır.
Türkçe karakterler şifrede neden risklidir?
ç, ğ, ı, İ, ö, ş, ü harfleri ASCII dışındadır. Bir site bunları kabul etse bile şu durumlarda sorun yaşayabilirsiniz:
- Farklı klavye: Yurt dışında, iş yerinde İngilizce klavyeli bir bilgisayarda veya bir televizyon uygulamasında bu harfleri yazmak zordur ya da imkânsızdır. Q ve F klavyede harflerin yeri de farklıdır.
- Açılış ekranları: Bazı disk şifreleme ve BIOS/UEFI ekranları işletim sistemi yüklenmeden önce çalışır ve Türkçe klavye düzenini tanımayabilir. Bu ekranlarda Türkçe harf içeren şifreyi yazamayabilirsiniz. Örneğin Microsoft, BitLocker'ın harf ve sembol içeren başlangıç PIN'lerinin her bilgisayarda açılış ortamında desteklenmediğini belirtir ve kurulum sırasında sistem denetimi yapılmasını önerir.
- Karakter kodlaması: Aynı harf farklı sistemlerde farklı baytlarla saklanabilir. Eski bir sistem Türkçe harfleri yanlış kodladıysa, site altyapısını değiştirdiğinde şifreniz artık eşleşmeyebilir.
- Aynı görünen farklı karakterler: "ü" bazı cihazlarda tek karakter, bazılarında "u" artı iki nokta işareti olarak iki parça hâlinde üretilebilir. Sistem bunları aynı biçime getirmiyorsa telefonda yazdığınız şifre bilgisayarda tutmayabilir. NIST'in SP 800-63B rehberi de bu nedenle sitelerin şifreyi karşılaştırmadan önce Unicode NFC biçimine getirmesini öneriyor.
- Noktalı ve noktasız i: Türkçedeki ı ve İ, İngilizcedeki I ve i ile aynı karakter değildir. İngilizce klavyede "ı" yazamazsınız; yanlışlıkla "i" yazdığınızda şifre tutmaz.
Bazı büyük hizmetler bu sınırı açıkça yazar: Google, hesap şifrelerinde yalnızca ASCII standardındaki karakterlerin kullanılabildiğini ve aksanlı karakterlerin desteklenmediğini belirtir.
Türkçe harfler havuzu biraz büyütür ama bu katkı, şifreyi bir karakter uzatmanın katkısından fazla değildir. Kelimelerden parola oluştururken de aynı sebeple akılda kalır parola üreticimizdeki "Türkçe karakter kullanma" seçeneğini açabilirsiniz; bu seçenek ç'yi c'ye, ş'yi s'ye çevirir ve kelime listesi buna göre hazırlandığı için gücü düşürmez.
Özel karakter şifreyi ne kadar güçlendirir?
Rastgele üretilmiş 12 karakterli şifrelerde karakter havuzunun etkisi şöyledir:
- Yalnızca harf ve rakam (62 karakter): yaklaşık 71,5 bit.
- Harf, rakam ve üreticimizin 25 sembolü (87 karakter): yaklaşık 77,3 bit.
- Harf, rakam ve 32 sembolün tamamı (94 karakter): yaklaşık 78,7 bit.
Sembol eklemek yaklaşık 6-7 bit kazandırır; bu, olası şifre sayısının yaklaşık 58 ila 148 kat artması demektir. Oysa harf ve rakamdan oluşan şifreyi 12'den 14 karaktere uzatmak yaklaşık 12 bit kazandırır ve 94 karakterlik 12 haneli şifreyi geride bırakır. Hesabın ayrıntısı şifre kaç karakter olmalı yazımızda.
Bu hesaplar yalnızca sembolün rastgele bir konumda, rastgele seçildiği şifreler için geçerlidir. İnsanlar sembolü çoğunlukla sona ekler ("Kaplan2026!") veya harf yerine koyar ("a" yerine "@"). Saldırı araçları bu alışkanlıkları bilir; bu şekilde eklenen bir sembol şifreyi pek güçlendirmez.
Klavyede özel karakter nasıl yazılır?
Türkçe Q klavyede bazı semboller doğrudan tuşların üzerinde değil, sağ taraftaki AltGr tuşuyla birlikte yazılır. Örneğin et işareti (@) AltGr + Q, diyez (#) AltGr + 3, dolar ($) AltGr + 4, süslü ve köşeli parantezler de AltGr ile 7, 8, 9 ve 0 tuşlarından yazılır. F klavyede diyez ve parantezler aynı tuşlardadır, ama @ AltGr + F ile, $ ise Shift + 4 ile yazılır; İngilizce klavyede bu sembollerin çoğu Shift ile yazılır. Şifrenizi farklı bir klavyede yazmanız gerekecekse, yeri her düzende kolay bulunan sembolleri (! . - _) tercih etmek işinizi kolaylaştırır.
Telefonlarda semboller genellikle klavyenin "?123" veya "!#1" tuşuyla açılan ikinci sayfadadır; bazı harflere uzun basınca da ek karakterler çıkar. Telefonda sık yazacağınız bir şifrede sembol sayısını azaltıp uzunluğu artırmak yazmayı kolaylaştırır, gücü de düşürmez.
Özel karakter kuralına takıldığınızda ne yapmalı?
- Hata mesajını dikkatle okuyun. Site genellikle "şu karakterlere izin verilir" ya da "en az bir özel karakter" gibi bir ipucu verir.
- Site belirli bir sembolü reddediyorsa, o karakteri elle değiştirmek yerine şifreyi üreticide baştan oluşturun. Elle yapılan değişiklikler zamanla tahmin edilebilir bir alışkanlığa dönüşür.
- Site hiç sembol kabul etmiyorsa sembolsüz, harf ve rakamdan oluşan bir şifreye geçin ve uzunluğu 2 karakter artırın.
- Site en fazla 12 veya 16 karakter gibi düşük bir sınır koyuyorsa izin verilen en uzun şifreyi seçin ve iki adımlı doğrulamayı açın.
- Kabul edilen şifreyi hemen şifre yöneticinize kaydedin. Aynı siteye başka bir cihazdan girerken yeniden yazmak zorunda kalmazsınız.
Özel karakter şifre örnekleri
Aşağıdaki örnekler yalnızca yapıyı göstermek içindir; yayımlanmış bir örneği kendi şifreniz olarak kullanmayın.
- Zayıf:
Galatasaray1905!— takım adı ve kuruluş yılı, sonuna ünlem. - Zayıf:
S3v1nc@n— isim, harfler rakam ve sembolle değiştirilmiş. - Güçlü yapı:
w4#Tq;zR8{mX!b2e— 16 karakter, her karakter bağımsız ve rastgele seçilmiş.
Her açılışta sizin için yeniden üretilen örnekleri şifre örnekleri sayfasında görebilirsiniz. Sembol kabul etmeyen sitelerde ne yapacağınızı alfasayısal şifre nedir yazımızda, genel kuralları ise güçlü şifre nasıl oluşturulur rehberinde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Özel karakter ne demek?
Şifre kurallarında özel karakter, harf ve rakam dışında kalan işaretlerdir. En yaygın olanlar ünlem (!), et işareti (@), diyez (#), dolar ($), yüzde (%), yıldız (*), tire (-), alt çizgi (_) ve noktadır (.). Bir site "en az bir özel karakter" istiyorsa bunlardan birini kullanmanız yeterlidir.
Nokta ve alt çizgi özel karakter sayılır mı?
Genellikle evet. Harf ve rakam olmayan her yazdırılabilir işaret özel karakter kabul edilir. Ancak her site aynı listeyi kullanmaz; bazıları yalnızca belirli sembolleri sayar. Emin değilseniz sitenin şifre kuralları metnine bakın ya da ! veya # gibi neredeyse her yerde kabul edilen bir sembol seçin.
Şifrede Türkçe karakter kullanabilir miyim?
Bazı siteler kabul eder, ama önermiyoruz. ç, ğ, ı, ö, ş, ü harfleri bazı sistemlerde reddedilebilir veya farklı kodlanabilir; yurt dışında, farklı bir klavyede ya da bilgisayar açılış ekranında bu harfleri yazamayabilirsiniz. Aynı gücü şifreyi bir iki karakter uzatarak daha sorunsuz elde edersiniz.
Şifre özel karakter içermelidir ne demek?
Şifrenizde harf ve rakamın yanında en az bir sembol bulunması gerektiği anlamına gelir. "1 özel karakter" ifadesi de en az bir tane demektir. Şifrenin herhangi bir yerine ! # veya - gibi bir sembol eklemeniz kuralı karşılar; sembolü sona eklemek yerine şifreyi rastgele üretmek daha güvenlidir.
Site özel karakter kabul etmiyorsa ne yapmalıyım?
Yalnızca harf ve rakamdan oluşan rastgele bir şifre kullanın ve uzunluğu 2-3 karakter artırın. Örneğin harf ve rakamdan oluşan 14 karakterli rastgele bir şifre, tüm sembolleri kullanan 12 karakterli rastgele bir şifreden daha fazla olasılık içerir.