Sezar Şifrelemesi Nedir? Örneklerle Klasik Şifreleme

Sezar şifrelemesi nedir?

Sezar şifrelemesi (Caesar şifresi, kaydırma şifresi) bir yerine koyma şifresidir: her harf, alfabede kendisinden belirli sayıda sonra gelen harfle değiştirilir. Kaç harf kaydırılacağı şifrenin anahtarıdır. Aynı anahtarı bilen kişi harfleri geri kaydırarak asıl metne ulaşır; yani şifreleyen ve çözen aynı gizli bilgiyi kullanır. Bu yönüyle Sezar şifresi, bugünkü simetrik şifreleme fikrinin en basit örneğidir.

Adı Julius Caesar'dan gelir. Romalı tarihçi Suetonius, Caesar'ın gizli kalmasını istediği mektuplarda harflerin sırasını değiştirdiğini, bunları okumak isteyenin A yerine alfabenin dördüncü harfi D'yi koyması gerektiğini yazar; yani kaydırma 3'tür. Suetonius'a göre Augustus da benzer bir yöntemle A yerine B, B yerine C yazıyordu. Şifrelemenin genel tarihçesini Şifreleme nedir? yazısında bulabilirsiniz.

Sezar şifreleme alfabesi: Türk alfabesiyle tablo

İnternetteki örneklerin çoğu 26 harfli İngiliz alfabesini kullanır. Türkçe bir metni şifrelerken ise 29 harfli Türk alfabesini esas almak gerekir:

A B C Ç D E F G Ğ H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü V Y Z

Q, W ve X bu alfabede yoktur. Kaydırma alfabenin sonuna ulaşınca başa döner: 3 kaydırmada Y harfi B'ye, Z harfi C'ye dönüşür. Matematikte bu, 29'a göre mod almak demektir. Harfleri 0'dan 28'e kadar numaralandırırsanız şifreleme (harf + anahtar) mod 29, çözme ise (harf − anahtar) mod 29 olur.

3 kaydırmalı Türkçe Sezar şifre tablosu:

Sezar şifrelemesi nasıl yapılır? Adım adım örnek

"GİZLİ BULUŞMA" metnini 3 kaydırmayla şifreleyelim:

1. Her harfin alfabedeki yerini bulun: G 8., İ 12., Z 29. harftir.
2. Her harfi 3 ileri kaydırın: G → I, İ → L, Z → C (alfabe bittiği için başa dönülür), L → O.
3. Boşluk, rakam ve noktalama işaretlerine dokunmayın.

Sonuç: GİZLİ BULUŞMA → ILCOL DYOYÜÖÇ.

Elle şifrelerken işinizi kolaylaştırmanın pratik bir yolu, iki kâğıt şeridi kullanmaktır. Birine alfabeyi bir kez, diğerine art arda iki kez yazın. İkinci şeridi, anahtar kadar kaydırıp birincinin altına yerleştirdiğinizde her harfin karşılığını doğrudan okursunuz. Aynı düzeni iç içe geçmiş iki karton daireyle de kurabilirsiniz; iç daireyi çevirmek anahtarı değiştirmek demektir. Sınıfta şifreleme mantığını anlatmak için bu yöntem hâlâ çok kullanışlıdır.

Aynı metin İngiliz alfabesiyle şifrelenseydi Türkçe harfler tabloda bulunmadığı için sonuç bambaşka olurdu; bu yüzden iki tarafın da aynı alfabeyi kullandığından emin olun.

Sezar şifresi nasıl çözülür?

Anahtarı biliyorsanız her harfi o kadar geri kaydırırsınız: ILCOL DYOYÜÖÇ metninde I üç geri giderek G'ye, L de İ'ye döner.

Anahtarı bilmiyorsanız bile Sezar şifresi kolayca çözülür. İki klasik yöntem vardır:

• Kaba kuvvet (bütün anahtarları denemek): 29 harfli alfabede 0 kaydırma metni değiştirmediği için yalnızca 28 anlamlı anahtar vardır (İngiliz alfabesinde 25). Hepsini alt alta yazıp anlamlı olanı seçmek kâğıt kalemle bile birkaç dakika sürer. Aşağıdaki örnekte 3. satır hemen göze çarpar: 1 HKBNK ÇVNVUOC, 2 ĞJAMJ CÜMÜTNB, 3 GİZLİ BULUŞMA.
• Frekans analizi: Her dilde bazı harfler diğerlerinden çok daha sık kullanılır ve Sezar şifresi bu sıklıkları bozmaz; yalnızca harflerin yerini kaydırır. Şifreli metinde en sık geçen harfi, dilde en sık geçen harflerle eşleştirmek anahtarı genellikle hemen verir. Yöntemin bilinen en eski yazılı anlatımı 9. yüzyılda Arap bilgin el-Kindî'ye aittir.

İnternetteki "Sezar şifreleme çözücü" araçlarının yaptığı da budur: bütün kaydırmaları dener veya harf sıklıklarına bakar.

Python ile Sezar şifreleme ve çözme

Aşağıdaki kod büyük ve küçük Türkçe harfleri ayrı ayrı kaydırır; alfabede olmayan karakterleri (boşluk, rakam, Q, W, X) olduğu gibi bırakır. Python 3.14 ile çalıştırılmıştır; yorumlardaki çıktılar gerçek çıktılardır.

ALFABE = "ABCÇDEFGĞHIİJKLMNOÖPRSŞTUÜVYZ"  # 29 harf
KUCUK = "abcçdefgğhıijklmnoöprsştuüvyz"

def sezar(metin, kaydirma):
    sonuc = []
    for harf in metin:
        if harf in ALFABE:
            sonuc.append(ALFABE[(ALFABE.index(harf) + kaydirma) % 29])
        elif harf in KUCUK:
            sonuc.append(KUCUK[(KUCUK.index(harf) + kaydirma) % 29])
        else:
            sonuc.append(harf)  # boşluk, rakam, noktalama, Q/W/X aynen kalır
    return "".join(sonuc)

sifreli = sezar("Gizli buluşma çarşamba", 3)
print(sifreli)             # Ilcol dyoyüöç fçtüçödç
print(sezar(sifreli, -3))  # Gizli buluşma çarşamba

# Kaba kuvvet: anahtar bilinmiyorsa 28 olasılığın hepsini dene
for k in range(1, 29):
    print(k, sezar("ILCOL DYOYÜÖÇ", -k))  # 3 GİZLİ BULUŞMA

Çözmek için ayrı bir fonksiyon yazmaya gerek yoktur; aynı fonksiyonu negatif kaydırmayla çağırmak yeterlidir. Python'daki % işleci negatif sayılarda da 0 ile 28 arasında sonuç verdiği için başa dönme kendiliğinden olur.

JavaScript ile Sezar şifreleme

JavaScript'te % işleci negatif sayıda negatif sonuç verebildiği için anahtar önce 0-28 aralığına getirilir. Kod Node.js 24 ile çalıştırılmıştır ve tarayıcıda da aynı şekilde çalışır:

const ALFABE = "ABCÇDEFGĞHIİJKLMNOÖPRSŞTUÜVYZ"; // 29 harf
const KUCUK = "abcçdefgğhıijklmnoöprsştuüvyz";

function sezar(metin, kaydirma) {
  const k = ((kaydirma % 29) + 29) % 29; // negatif kaydırmayı düzelt
  return [...metin].map((harf) => {
    let i = ALFABE.indexOf(harf);
    if (i >= 0) return ALFABE[(i + k) % 29];
    i = KUCUK.indexOf(harf);
    if (i >= 0) return KUCUK[(i + k) % 29];
    return harf;
  }).join("");
}

const sifreli = sezar("Gizli buluşma çarşamba", 3);
console.log(sifreli);             // Ilcol dyoyüöç fçtüçödç
console.log(sezar(sifreli, -3));  // Gizli buluşma çarşamba

Türkçe metinde büyük-küçük harf dönüşümü yapacaksanız toUpperCase() yerine toLocaleUpperCase("tr-TR") kullanın. Aksi hâlde "i" harfi "İ" yerine "I" olur ve şifre yanlış harfle başlar.

Sezar şifresi neden güvenli değil?

• Anahtar uzayı çok küçük: Yalnızca 28 olası anahtar vardır. Bir bilgisayar hepsini anında dener. Karşılaştırma için modern AES-128'de olası anahtar sayısı 2¹²⁸'dir.
• Harf sıklıkları korunur: Aynı harf her zaman aynı şifreli harfe dönüşür; dilin istatistiği şifreli metne olduğu gibi taşınır.
• Kalıplar görünür kalır: Kelime uzunlukları, tekrar eden harfler ve boşluklar değişmez. "ILCOL" kelimesindeki iki L, asıl kelimede de aynı harfin iki kez geçtiğini ele verir.

Sezar şifresini iki kez uygulamak da işe yaramaz: 3 ve 5 kaydırma art arda, tek bir 8 kaydırmayla aynıdır. Harften harfe değişen kaydırma kullanan Vigenère şifresi bu zayıflığı kısmen giderir ama o da sonunda kırılmıştır.

ROT13 ve diğer kaydırma şifreleri

ROT13, İngiliz alfabesinde 13 kaydırmalı Sezar şifresidir. 13, 26'nın tam yarısı olduğu için şifreleme ve çözme aynı işlemdir. Bir metnin ilk bakışta okunmasını engellemek için kullanılır ama hiçbir gizlilik sağlamaz. Türk alfabesi 29 harf, yani tek sayı olduğu için Türkçede kendi kendini çözen bir kaydırma yoktur.

Aynı nedenle bir parolayı Sezar şifresiyle "gizleyip" bir yere yazmak onu korumaz; anahtarı bilmeyen biri bile 28 denemede asıl parolaya ulaşır. Hesaplarınız için uzun ve rastgele bir şifreye ihtiyacınız varsa şifre üreticiyi kullanın. Tek yönlü özetlerle şifrelemenin farkını merak ediyorsanız SHA-256 nedir? yazısına da göz atabilirsiniz.

Sezar şifresi bugün nerede kullanılır?

Gerçek güvenlik için hiçbir yerde kullanılmamalıdır. Buna karşılık kriptolojiye giriş derslerinde, programlama alıştırmalarında, kaçış odası ve hazine avı bulmacalarında hâlâ çok sevilir. Algoritmanın basitliği, anahtar, şifreleme, çözme ve kaba kuvvet saldırısı gibi kavramları birkaç satırlık kodla göstermeyi kolaylaştırır.

Modern şifrelemenin bu zayıflıkları nasıl aştığını görmek için asimetrik şifreleme ve simetrik şifreleme yazılarına devam edebilirsiniz.