e-Devlet Şifresi Nasıl Olmalı, Nasıl Değiştirilir?

e-Devlet şifresi neden bu kadar önemli?

e-Devlet Kapısı (turkiye.gov.tr), kamu kurumlarının yüzlerce hizmetine tek bir hesapla ulaşmanızı sağlar. Bu hesaba giren biri kişisel bilgilerinizi görüntüleyebilir ve bazı işlemleri sizin adınıza başlatabilir. Bu yüzden e-Devlet şifreniz, e-posta ve bankacılık şifrenizle aynı özeni hak eder.

Üstelik e-Devlet şifresi, dolandırıcıların en çok hedef aldığı bilgilerden biridir. Sahte SMS'ler, sahte "başvuru" siteleri ve telefonla kendini görevli olarak tanıtan kişiler sık görülür. Güçlü bir şifre tek başına yetmez; şifreyi kime ve nereye yazdığınız da en az o kadar önemlidir.

e-Devlet şifresi nasıl olmalı?

e-Devlet Kapısı'nın yardım sayfalarına göre yeni şifreniz şu kurallara uymalıdır:

• En az 8 karakterden oluşmalıdır.
• En az bir küçük harf (a-z), en az bir büyük harf (A-Z), en az bir rakam (0-9) ve en az bir sembol (ör. . , : ; - _ * ? ! = + % & / ( ) # $) içermelidir.
• T.C. kimlik numaranızı veya doğum yılınızı içeremez.
• En son kullandığınız üç şifreden farklı olmalıdır.

Kurallar zamanla değişebilir; güncel metin şifre belirleme ve değiştirme ekranında gösterilir, şifrenizi oluştururken önce onu okuyun. Bu asgari şartların ötesinde şu ilkeler geçerlidir:

• Uzun olsun: İzin verilen sınırlar içinde olabildiğince uzun bir şifre seçin. Uzunluk, şifre gücünü karmaşıklıktan daha çok artırır. Konunun ayrıntısı şifre kaç karakter olmalı yazısında.
• Rastgele olsun: Kelime, tarih, plaka, takım adı veya klavye dizisi (123456, qwerty gibi) içermesin.
• Kişisel bilgi içermesin: T.C. kimlik numaranızın bir bölümü, doğum tarihiniz, anne kızlık soyadı veya çocuğunuzun adı en önce denenen tahminlerdir.
• Yalnızca e-Devlet'e ait olsun: Bu şifreyi başka hiçbir sitede, özellikle alışveriş sitelerinde kullanmayın. Başka bir sitenin veri sızıntısı e-Devlet hesabınızı riske atmasın.
• Harf, rakam ve sembolü karışık kullanın: e-Devlet büyük harf, küçük harf, rakam ve sembolün her birinden en az birini zaten ister; bunları başa veya sona toplamak yerine şifrenin içine dağıtın.

Böyle bir şifreyi kafadan uydurmak zordur. Şifre üreticiyle tarayıcınızda rastgele bir şifre üretebilirsiniz; üretilen şifre hiçbir yere gönderilmez. Şifreyi ezberlemeniz gerekiyorsa birkaç rastgele kelimeden oluşan uzun bir parola da iyi bir seçenektir; yöntemi akılda kalır güçlü şifre yazısında anlattık. Seçtiğiniz parolanın e-Devlet'in karakter kurallarına uyduğunu kontrol edin.

e-Devlet şifre örnekleri neden kullanılmamalı?

Arama motorlarında "e-Devlet şifre örnekleri" sıkça aranıyor. Ancak internette yayımlanmış hiçbir şifreyi, ne kadar karmaşık görünürse görünsün, kullanmamalısınız:

• Bir sayfada yazılı duran şifreyi binlerce kişi görür; artık gizli değildir.
• Saldırganlar bu tür listeleri toplayıp tahmin listelerine ekler. "Karmaşık" görünen bir örnek, listede olduğu için saniyeler içinde denenebilir.
• Aynı örneği sizinle birlikte başkaları da kullanıyor olabilir.

Örneklere, güçlü bir şifrenin nasıl göründüğünü anlamak için bakabilirsiniz. Bizim şifre örnekleri sayfamızdaki örnekler sabit bir liste değildir; her açılışta tarayıcınızda yeniden üretilir. Yine de en temiz yol, e-Devlet şifrenizi kendiniz üretmek ve kimseye göstermemektir.

Örnek yerine yapı: e-Devlet'e uygun güçlü şifre

Hazır bir örnek yerine, kurallara uyan güçlü bir şifrenin yapısını bilmeniz yeterlidir:

• Uzunluk: 8 karakter alt sınırdır; 14-16 karakter hedefleyin.
• Karakter türleri: Büyük harf, küçük harf ve rakamlar şifrenin içine rastgele dağılmış olsun.
• Sembol: e-Devlet'in kabul ettiği sembollerden (ör. . - _ * ? ! = + % # $) en az biri, sonda değil araya yerleştirilmiş olsun.
• İçerik: Anlamlı kelime, isim, tarih, T.C. kimlik numarası parçası veya klavye dizisi içermesin.

Şifre üreticimizde tüm karakter türlerini açık bırakıp uzunluğu 16'ya ayarladığınızda bu yapıda bir şifre elde edersiniz; üretici seçtiğiniz her türden en az bir karakter koyar. Üretilen sembollerden birini e-Devlet kabul etmezse şifreyi baştan üretin.

Zayıf ve güçlü şifre: bir karşılaştırma

Aşağıdaki tablo, sık görülen şifre alışkanlıklarını ve neden risk taşıdıklarını gösterir. Tablodaki örnekler yalnızca kalıbı anlatmak içindir; hiçbirini kullanmayın.

Harflerin yerine benzer görünen rakam veya semboller koymak (a yerine @, o yerine 0 gibi) da sanıldığı kadar işe yaramaz; saldırganların programları bu değişiklikleri otomatik olarak dener. Gücü sağlayan, tahmin edilemez olmak ve yeterince uzun olmaktır. Güçlü şifrenin nasıl oluşturulduğunu güçlü şifre oluşturma yazısında adım adım bulabilirsiniz.

e-Devlet şifresi nasıl alınır?

e-Devlet şifresini ilk kez almak için iki yol vardır:

• PTT'den almak: 15 yaşını doldurduysanız T.C. kimlik numaranızın yazılı olduğu geçerli bir kimlik belgesiyle (nüfus cüzdanı, T.C. Kimlik Kartı, pasaport, ehliyet veya geçici kimlik belgesi) PTT işyerlerine şahsen başvurabilirsiniz. Şahsen gidemeyenler, e-Devlet şifresi alma yetkisini açıkça içeren noter onaylı bir vekâletnameyle vekilleri aracılığıyla şifre alabilir. Şifre almak ücretlidir; güncel ücreti PTT'den öğrenin. Yurt dışındaysanız şifreyi Türkiye'nin elçilik ve konsolosluklarından alabilirsiniz.
• PTT'ye gitmeden oluşturmak: Mobil imza, elektronik imza, T.C. Kimlik Kartı veya internet bankacılığıyla e-Devlet'e giriş yapabiliyorsanız, giriş yaptıktan sonra şifrenizi kendiniz oluşturabilirsiniz. Bu yolların ayrıntısı aşağıdaki "şifremi unuttum" bölümünde.

e-Devlet şifresi nasıl değiştirilir?

Şifrenizi yalnızca adres çubuğunda turkiye.gov.tr yazan resmi sitede veya resmi e-Devlet uygulamasında değiştirin.

1. Tarayıcınızın adres çubuğuna turkiye.gov.tr yazarak e-Devlet Kapısı'na gidin ve giriş yapın.
2. Sağ üstteki adınıza tıklayarak kullanıcı menüsünü açın ve Şifremi Değiştir seçeneğine tıklayın. Şifre ve güvenlik seçeneklerinin tamamı "Şifre ve Güvenlik Ayarlarım" sayfasında toplanmıştır.
3. Mevcut şifrenizi ve yeni şifrenizi girin, yeni şifreyi tekrar yazarak onaylayın.
4. Değişikliği kaydedin ve yeni şifreyi şifre yöneticinize kaydedin.

Şifrenizi başka bir sızıntıda kullandığınızı fark ettiğinizde, birine söylediğinizde veya sahte bir sayfaya yazdığınızdan şüphelendiğinizde hemen değiştirin. Belirli aralıklarla zorunlu değiştirmekten çok, şüphe olduğunda değiştirmek önemlidir; bu konuyu şifre güncelleme yazısında ele aldık.

e-Devlet şifremi unuttum, ne yapmalıyım?

Daha önce cep telefonu numaranızı e-Devlet'e kaydedip doğruladıysanız PTT'ye gitmeden yeni şifre oluşturabilirsiniz: giriş sayfasındaki "Şifremi Unuttum" bağlantısına tıklayın, doğrulanmış iletişim bilgilerinizi yazın ve telefonunuza (profilinizde seçtiğiniz yönteme göre e-posta adresinize de) gönderilen doğrulama kodunu girin.

Kayıtlı numaranız değiştiyse veya doğrulanmış bir numaranız yoksa diğer giriş yollarını kullanın. e-Devlet'e yalnızca şifreyle girilmez; giriş sayfasında mobil imza, elektronik imza, T.C. Kimlik Kartı ve internet bankacılığı seçenekleri de sunulur. Bunlardan biriyle giriş yaptıktan sonra yeni şifre oluşturabilirsiniz:

• Mobil imza: Operatörünüzden mobil imza hizmeti aldıysanız telefonunuzla giriş yapabilirsiniz.
• Elektronik imza (e-imza): Nitelikli elektronik sertifikanız varsa bilgisayarınıza takılı e-imza ile girebilirsiniz.
• T.C. Kimlik Kartı: Çipli yeni kimlik kartınızı bilgisayarınıza bağlı bir kart okuyucuya takıp e-Devlet Kapısı'nın Kimlik Kartı uygulamasıyla giriş yapabilirsiniz. NFC özellikli telefonlarda e-Devlet uygulaması, kartı telefonun arkasına dokundurarak kimlik doğrulaması yapmanıza da imkân verir.
• İnternet bankacılığı: Bankanızın internet bankacılığı üzerinden e-Devlet'e giriş yapabilirsiniz. Bu yolu yalnızca bankanızın resmi sitesinden veya uygulamasından ya da e-Devlet giriş sayfasındaki "İnternet Bankacılığı" seçeneğinden başlatın.
• PTT: Bu yolların hiçbiri uygun değilse kimliğinizle PTT'den yeni şifre alabilirsiniz; koşullar yukarıdaki "e-Devlet şifresi nasıl alınır?" bölümünde.

Güncel seçenekleri her zaman turkiye.gov.tr giriş sayfasından kontrol edin.

e-Devlet'te iki aşamalı girişi açın

e-Devlet, şifre adımına ek bir güvenlik adımı ekleyen iki aşamalı giriş sunar. Bu ayarı "Şifre ve Güvenlik Ayarlarım" sayfasındaki "İki Aşamalı Giriş İşlemleri" menüsünden yönetebilirsiniz. İkinci adım için kayıtlı mobil cihazınıza gelen onay veya doğrulanmış telefon numaranıza gelen SMS kodu gibi yöntemler kullanılır; diğer yöntemler çalışmadığında kullanabileceğiniz yedek kodlar da vardır. Şifreniz bir şekilde ele geçse bile bu adım hesabınıza girilmesini zorlaştırır. İkinci adımın genel mantığını iki faktörlü doğrulama (2FA) yazısında anlattık.

Dikkat: sahte e-Devlet SMS'leri ve siteleri

e-Devlet adı, dolandırıcıların en çok taklit ettiği adlardan biridir. Sık görülen mesajlar:

• "e-Devlet şifrenizin süresi dolmuştur, yenilemek için tıklayın."
• "Adınıza tanımlı iade / tazminat / destek ödemesi bulunmaktadır."
• "Hattınız / kimliğiniz askıya alınacaktır, bilgilerinizi güncelleyin."

Bu mesajlardaki bağlantılar, gerçeğine çok benzeyen sahte giriş sayfalarına götürür. Oraya yazdığınız T.C. kimlik numarası ve şifre anında dolandırıcıların eline geçer.

e-Devlet'e yalnızca adres çubuğuna turkiye.gov.tr yazarak veya resmi e-Devlet uygulamasından girin. SMS, e-posta veya sosyal medyadaki bağlantılardan e-Devlet'e giriş yapmayın. Telefonda kendini görevli olarak tanıtan hiç kimseye şifrenizi veya size gelen doğrulama kodunu söylemeyin.

Böyle bir mesaja tıklayıp bilgilerinizi girdiyseniz hemen resmi siteden şifrenizi değiştirin ve aynı şifreyi kullandığınız diğer hesapları da güncelleyin. Hesabınızda tanımadığınız bir işlem gördüyseniz ilgili kurumla resmi kanallardan iletişime geçin ve işlem kayıtlarının ekran görüntülerini saklayın. Dolandırıcıların kullandığı ikna yöntemlerini sosyal mühendislik ve şifre güvenliği yazısında bulabilirsiniz.

Şifreyi nerede saklamalı?

e-Devlet şifrenizi telefonun not uygulamasına, galeride bir fotoğrafa veya cüzdandaki bir kağıda yazmayın. En pratik ve güvenli yol bir şifre yöneticisidir; seçenekleri şifre yönetimi yazısında anlattık. Şifre yöneticisi kullanmıyorsanız ve kağıda yazmanız gerekiyorsa kağıdı evde, kimlik kartınızdan ayrı bir yerde saklayın ve üzerine bunun e-Devlet şifresi olduğunu yazmayın.

Ortak kullanılan bilgisayarlarda, internet kafelerde veya başkasına ait telefonlarda e-Devlet'e girmemeye çalışın. Mecbur kaldıysanız işiniz bitince oturumu mutlaka kapatın ve tarayıcının şifreyi kaydetme önerisini reddedin.